Szkoła spojrzenia – miasto

Wystawa Szkoła spojrzenia – miasto zachęca do spacerowania, obserwacji i potraktowania miejskich placów, ulic i podwórek, jakby były lekturą. Poprzez dialog fotografii i słowa od drugiej połowy XIX wieku do czasów współczesnych tworzy się przestrzeń do namysłu nad krajobrazem miejskim. Punkt wyjścia stanowi praca Antoniego Mikołajczyka. Artysta przemieszczał się z aparatem, w którym ustawił długi czas naświetlania. Na fotografii zarejestrował ślady świecących latarni czy reflektorów samochodowych. Zdjęcie nie ukazuje nocnej ulicy ani emitorów światła w sposób realistyczny. To raczej zapis relacji między przestrzenią a czasem i człowiekiem. Wystawa skupia się na tych właśnie aspektach – sposobach utrwalania, doznawania i poznawania.

Fotografia jest medium pozwalającym na uwiecznianie ciągle zmieniającego się krajobrazu miasta. Zebrane na ekspozycji kadry nie tworzą wizerunku jednego miejsca, lecz układy odsłaniające różne aspekty miejskiego doświadczenia. Towarzyszą im głosy pisarzy, poetów, filozofów i malarzy, dla których miasto stało się źródłem inspiracji.

Jedną z figur prowadzących przez tę opowieść jest uzbrojony w aparat fotograficzny flâneur – uważny obserwator, który przemierza ulice, zagląda w okna, wchodzi na podwórka, rejestruje to, co chwilowe i znikające. Przypatruje się nowym zjawiskom i procesom, odnosi się do nich krytycznie, by lepiej je zrozumieć. Czyta miasto. To, co dla innych prozaiczne, dla niego nabiera głębszego znaczenia. Flâneura – za Charles’em Baudelaire’em – porównuje się do „kalejdoskopu obdarzonego świadomością”.

Portret mężczyzny; Sebald, Józef; XIX / XX w. (1895-00-00 – 1905-00-00); Muzeum Sztuki w Łodzi

W swoim tekście Sztuka spacerowania Franz Hessel – pisarz i tłumacz – pisze, że Każdy z nas jest w głębi duszy trochę szlifibrukiem, który od czasu do czasu pragnie zapomnieć o niemiłych powodach różnych swoich ruchów i poruszać się całkiem bez powodu. Dla takich ludzi ulica staje się snem na jawie, a okna wystawowe nie ofertami, lecz krajobrazami. Hessel zaleca m.in. spacerowanie po swojej okolicy, dlatego wystawa, zgodnie z jego wskazówką, zawiera również część poświęconą Łodzi. Kulturą miejską „ziemi obiecanej”, obok obyczajowości i sztuki XIX i przełomu XIX i XX wieku, zajmuje się bowiem na co dzień Muzeum Pałac Herbsta, oddział Muzeum Sztuki w Łodzi.

Bruno Schulz, Revolution in the city, 1922

Na ekspozycji prezentowane są prace m.in. Karola Beyera, Janusza Marii Brzeskiego, Leopolda Buczkowskiego, Jana Bułhaka, Zofii Chomętowskiej, Władysława Grabowskiego, Stefana Kiełszni, Romana Opałki, Włodzimierza Pfeiffera, Brunona Schultza, Piotra Tomczyka i Aleksandra Zakrzewskiego.

Fotografie pochodzą z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi oraz m.in. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi, Muzeum Warszawy, Fundacji Archeologia Fotografii, Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego, Biblioteki Narodowej oraz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

Kuratorka wystawy: Katarzyna Kończal