Kilka miesięcy napisał do mnie Krzysztof Candrowicz – przyjaciel i kurator, którego poznałam kilka lat temu w dzikiej głuszy polskich Bieszczad. Krzysztof zadał mi proste, ale intrygujące pytanie: kto byłby moim wymarzonym artystą wideo, z kim chciałbym podjąć współpracę? Odpowiedziałem: Cóż, jest ktoś taki, ale to wysoce mało prawdopodobne, żeby kiedykolwiek był otwarty na coś takiego”. Krzysztof nie dawał jednak za wygraną i naciskał, żebym zdradziła nazwisko to nazwisko, więc powiedziałem: John Akomfrah. Kiedy myślę o Johnie, nie jestem nawet pewna, czy nazywanie go artystą – co przecież uznawane jest za najwyższe wyróżnienie – nie byłoby w gruncie rzeczy ograniczające. Postrzegam go raczej jako filozofa naszych czasów: człowieka najwyższej próby i niezwykłej życzliwości, błyskotliwego myśliciela i najskromniejszą z legend.
Może dlatego, że niemal nigdy nie tworzy w samotności. Od samego początku działalności Black Audio Film Collective w 1982 roku, założonego wspólnie z jego niezwykłymi współpracownikami, do których należą: Reece Auguiste, Edward George, Lina Gopaul, Avril Johnson, David Lawson i Trevor Mathison, zawsze starał się kierować nasze spojrzenia ku temu, co wspólne i kolektywne, a nie temu, co oparte jest na indywidualizmie i ostatecznie też na wykluczeniu. Między mną a Johnem Akomfrahem istnieje nieskończona przepaść – kulturowa, pokoleniowa, osobista – a jednak to właśnie jego język artystyczny inspiruje mnie i powoduje, że czuję się otoczona troską i włączona do wspólnoty. I, co najważniejsze, skłania mnie do myślenia, wątpienia i stawiania pytań. Jego twórczość destabilizuje i obala koncepcje, które zasługują na upadek, jednocześnie wzmacniając i podtrzymując te, które wymagają naszej uwagi i troski. Jest zawsze polityczna i radykalna, a jednak nigdy nie mówi nam, co mamy myśleć lub czuć. Dwa lata temu pojechałam na Biennale w Wenecji, a jednym z głównych powodów była chęć zobaczenia nowej, wielkoformatowej pracy Akomfraha, Listening All Night To The Rain, stworzonej dla Pawilonu Brytyjskiego. Spędziłam większość dnia w tym jednym pawilonie, który na potrzeby wystawy zmienił się w ponadczasową, poetycką przestrzeń spowitą w ciemne, purpurowe barwy, gdzie dźwięki i obrazy sączyły się z każdego zakątka wnętrza. W tym dziele kryło się przytłaczające piękno i groza. Usiadłam na ławce i płakałam.
Dwa lata później, dzięki niemożliwym, niemal magicznym zdolnościom Krzysztofa Candrowicza, połączyłam się na rozmowę z Johnem Akomfrahem i jego żoną Liną Gopaul, która jest również producentką jego filmów, aby zaproponować prezentacje tego konkretnego projektu podczas Fotofestiwalu w Łodzi, w ramach obchodów jego 25-lecia. 18 czerwca po raz pierwszy w Polsce przedstawimy ośmioekranową, siedemnastokanałową instalację dźwiękową Listening All Night To The Rain, wzbogaconą o mój własny wkład: kompozycję na fortepian i talerze perkusyjne stworzoną specjalnie dla tego dzieła, którą wykonam na żywo. Zarejestrowana wersja pozostanie dostępna przez kolejne trzy dni festiwalu. Możliwość pracy przy tej okazji z tak niezwykłym artystą jak John Akomfrah oraz tak bliskiego obcowania z jego praktyką i filozofią to niesamowita radość i zaszczyt. Niezmiernie cieszę się również na myśl o tych, którzy nigdy wcześniej nie zetknęli się z jego twórczością i którzy dzięki Fotofestiwalowi będą mieli teraz okazję doświadczyć jego fascynującej, wzbogacającej sztuki.
— Hania Rani
-
-
Hania Rani, foto: Olivia Wunsche
-
-
John Akomfrah, foto: Christian Cassiel
Mecenas projektu: PKO Bank Polski
Partner wystawy: Eidotech
__________
» O ARTYSTACH «
Hania Rani – kompozytorka, pianistka i wokalistka – dała się poznać jako artystka bezkompromisowa i wymykająca się klasyfikacjom gatunkowym, której nowatorskie kompozycje przeplatają wpływy muzyki klasycznej, jazzu i elektroniki. Urodzona w 1990 roku w Gdańsku – mieście słynącym z ruchu oporu Solidarności – naukę gry na pianinie rozpoczęła w wieku siedmiu lat. Edukację jako pianistka klasyczna zdobywała w Warszawie, a następnie kontynuowała studia w Berlinie. Niedawno na stałe zamieszkała w Londynie.
W styczniu 2026 roku Rani zdobyła Europejską Nagrodę Filmową w kategorii „Najlepszy Kompozytor” za muzykę do nagrodzonego w Cannes i Oscarem filmu Joachima Triera „Sentimental Value” (2025). Z kolei w czerwcu 2026 roku, z okazji 40. rocznicy Fotofestiwalu w Łodzi, Rani połączy siły z brytyjskim artystą i pisarzem ghańskiego pochodzenia, Johnem Akomfrahem. Artystka wykona specjalnie skomponowaną, nową muzykę, stworzoną jako dopełnienie i odpowiedź na jego monumentalne dzieło „Listening All Night to The Rain” (zrealizowane pierwotnie na zamówienie Pawilonu Brytyjskiego na Biennale w Wenecji w 2024 roku). Na październik 2026 roku zaplanowana jest natomiast premiera jej pierwszej opery „IF I DO NOT RETURN”, powstałej na zamówienie Theater Basel; w spektaklu wezmą udział uznane śpiewaczki operowe Emily D’Angelo i Álfheidur Erla Guðmundsdóttir, a także Kammerorchester Basel oraz zespół wokalny Schola Cantorum Basiliensis.
John Akomfrah to ceniony artysta i reżyser, którego prace badają tematykę pamięci, postkolonializmu oraz wpływu czasu i estetyki, a także często zgłębiają doświadczenia diaspor migranckich na świecie. Akomfrah był współzałożycielem wpływowego kolektywu Black Audio Film Collective (1982–1998), który powstał w Londynie w 1982 roku z inicjatywy artystów Davida Lawsona i Liny Gopaul. Lawson i Gopaul do dziś pozostają jego współpracownikami – wraz z Ashiteyem Akomfrahem tworzą dom produkcyjny Smoking Dogs Films (od 1997 roku do dziś).
Prace Johna Akomfraha były prezentowane w muzeach i na wystawach na całym świecie, m.in. w Narodowym Muzeum Sztuki Afrykańskiej Smithsonian w Waszyngtonie (Smithsonian National Museum of African Art), Muzeum i Ogrodzie Rzeźby Hirshhorna w Waszyngtonie (Smithsonian Hirshhorn Museum and Sculpture Garden), Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) w Nowym Jorku, New Museum w Nowym Jorku, Eli and Edythe Broad Art Museum w Los Angeles, Centre Pompidou w Paryżu, galeriach Tate w Londynie oraz w Pawilonie Brytyjskim na 60. Biennale w Wenecji. W 2017 roku Akomfrah został laureatem nagrody Artes Mundi, a w 2023 roku, w ramach noworocznego rozdania wyróżnień państwowych (New Year Honours), otrzymał tytuł szlachecki za zasługi dla sztuki.
